*Με αφορμή την
επιλογή της Θεσσαλονίκης στο IBM Smarter Cities Challenge
Όχι πολλές δεκαετίες πριν, οι μεγαλουπόλεις ήταν το μεγάλο πρόβλημα
του ανεπτυγμένου κόσμου. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι άνθρωποι κατέφευγαν
στα προάστια για να ξεφύγουν από την εγκληματικότητα, το συνωστισμό και τη πολυκοσμία, την εγκατάλειψη των υποδομών, την ατμοσφαιρική
ρύπανση και τα κακά σχολεία. Στις αναδυόμενες χώρες, τα μεγαλύτερα και χειρότερα
προβλήματα της κοινωνίας ταλανίζουν ως επί το πλείστον τους φτωχούς ανθρώπους που
ζουν σε τεράστιες αστικές παραγκουπόλεις.
Μερικές όμως δεκαετίες αργότερα και η διαφορά είναι τεράστια.
Σήμερα, οι καλύτερες πόλεις είναι δυναμικές και συναρπαστικές. Στις
ανεπτυγμένες οικονομίες, οι νέοι, οι επαγγελματίες και φιλόδοξοι freelancers & entrepreneurs μεταναστεύουν στις πόλεις σε
αναζήτηση οικονομικών ευκαιριών, πολιτιστικού πλούτου και διασκέδασης. Εν τω
μεταξύ, στον αναδυόμενο κόσμο, οι πόλεις λειτουργούν σαν μαγνήτες για τους
ανθρώπους από την ύπαιθρο που ονειρεύονται ένα λαμπρότερο μέλλον για τους
ίδιους και τα παιδιά τους.
Με ένα εκατομμύριο ανθρώπων παγκοσμίως να μετακινείται σε πόλεις
κάθε εβδομάδα, οι εμπειρογνώμονες προβλέπουν ότι ο παγκόσμιος αστικός πληθυσμός
θα έχει διπλασιαστεί μέχρι το 2050 σε 6,4 δις. φθάνοντας το 70% του συνολικού
παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, πολλά από τα προβλήματα που
έδιωχναν τους ανθρώπους από τις πόλεις δεκαετίες πριν, παραμένουν ακόμα. Είναι
ξεκάθαρο πλέον ότι το μέλλον των πόλεων είναι το μέλλον του πλανήτη. Έτσι είναι
απαραίτητο να βρεθούν λύσεις.
Ευτυχώς, οι πόλεις είναι τεράστιες μηχανές καινοτομίας. Τα
αστικά κέντρα είναι τα μέρη όπου οι ονειροπόλοι, σχεδιαστές, μηχανικοί,
κατασκευαστές, κοινωνικοί ακτιβιστές και καλλιτέχνες συναθροίζονται. Οι
περισσότεροι άνθρωποι αλληλεπιδρούν ο ένας με τον άλλο, με πιο πιθανό νέες
ιδέες να βλαστήσουν και να ριζώσουν. Προσθέστε σε αυτό και τα στοιχεία μιας
τολμηρής δημοτικής ηγεσίας και νέα τεχνολογικά εργαλεία, και έχουμε τη
δυνατότητα να προκαλέσουμε μια πραγματική αναγέννηση των πόλεων, έτσι ώστε να
μην είναι απλά μεγάλες, αλλά καλύτερες.
Μια νέα γενιά Δημάρχων αναλαμβάνει την πρόκληση να εφεύρουμε
ξανά πόλεις για τον 21ο αιώνα. Ενώ πολλοί κυβερνητικοί ηγέτες σε ομοσπονδιακό,
πολιτειακό και επαρχιακό επίπεδο εμποδίζονται από την οικονομική νωθρότητα, τα πολιτικά
αδιέξοδα και τους προϋπολογισμούς λιτότητας, οι Δήμαρχοι αρνούνται να βάλουν «χειρόφρενο».
Στην πραγματικότητα, δεν μπορούν. Τα αυτοδιοικητικά τους ένστικτα απαιτούν
δράση. Έτσι, οι Δήμαρχοι στέκονται στο ύψος των περιστάσεων και με τη χρήση
καινοτόμων προσεγγίσεων παίρνουν τις ανάλογες πρωτοβουλίες. Έχουν και έναν
σύμμαχο. Το πρόγραμμα επιδότησης IBM Smarter Cities Challenge, ένα
τριετές πρόγραμμα 100 πόλεων.
Η IBM δωρίζει $50 εκατομμύρια σε αξία χρόνου των εργαζομένων της
για να βοηθήσει τις πόλεις να ξεκινήσουν τα φιλόδοξα σχέδια τους. Αποστέλλει
πέντε ή έξι ομάδες εμπειρογνωμόνων με ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων και εμπειριών
που φέρνουν νέες προοπτικές και βοηθούν τις πόλεις να διαμορφώνουν στρατηγικές
για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής και προοπτικών των πολιτών τους. Το
πρόγραμμα ενθαρρύνει τους δημοτικούς άρχοντες να δουν τις προκλήσεις τους
ολιστικά, και να δοκιμάσουν νέες μεθόδους.
Οι πόλεις επιλέγονται με βάση την επίλυση ενός κρίσιμου ζητήματος και μια
ισχυρή δέσμευση για δράση από το διαχειριστή Δήμαρχο ή την πόλη. Οι Δημοτικοί άρχοντες
πρέπει να είναι πρόθυμοι να μοιραστούν τις πληροφορίες και να ανοίξουν τις πόρτες
στις κοινότητές τους για την IBM. Να συνεργαστούν με τους πολίτες, με άλλους
εκλεγμένους αξιωματούχους, με μη-κερδοσκοπικές επιχειρήσεις, με επιχειρηματικές
και κυβερνητικές υπηρεσίες ώστε οι κοινότητές τους να μπορούν να πάρουν πιο
συνειδητές και συλλογικές αποφάσεις.
Όταν οι δημοτικοί άρχοντες της πόλης προσπαθούν να ξεπεράσουν
την αδράνεια, αυτό βοηθά να επανεξετάσουμε ριζικά τι πραγματικά είναι μια πόλη και
τι κάνει. Παραδοσιακά, οι Δήμαρχοι έχουν καθορίσει τις πόλεις και τους ρόλους
ηγεσίας τους εντός των παραμέτρων της πολιτικής και των παραδοσιακών δημόσιων
υπηρεσιών. Αυτή είναι μια πολύ περιορισμένη οπτική. Σήμερα, μερικοί από τούς
πιο καινοτόμους ηγέτες βλέπουν τις πόλεις τους σαν ενεργές επιχειρήσεις και
τους εαυτούς τους ως τα επικεφαλής διευθυντικά στελέχη.
Παράδειγμα, η πόλη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. Η πόλη άρχισε να παρακμάζει στη δεκαετία του 1960 και του '70, αλλά τώρα επανακάμπτει θριαμβευτικά. Αυτό έγινε, εν μέρει, χάρη στην θέση της μεταξύ Ουάσινγκτον και Νέα Υόρκης, την υψηλή συγκέντρωση των πανεπιστημίων και τις πεισματικά επίμονες προσπάθειες κυβερνητικών ηγετών, επιχειρήσεων και οργανώσεων πολιτών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της πόλης.
Ο Δήμαρχος της Φιλαδέλφεια έχει ένα διοικητικό συμβούλιο, ένα 17μέλες δημοτικό συμβούλιο, μέτοχους, και 1,5 εκατομμύρια φορολογούμενους πελάτες τους κάτοικους της πόλης. Παλεύει για μερίδιο αγοράς κάθε μέρα, και αν δεν παραδώσει το προϊόν του πιο αποδοτικά, αποτελεσματικά και φτηνά, η πελατειακή βάση του θα βρει κάποιον άλλο. Η βελτίωση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης δεξιοτήτων είναι η βασική επιχειρηματική στρατηγική του. Η ομάδα της IBM βοήθησε την δημοτική αρχή της πόλης να αναπτύξει μια ψηφιακή πλατφόρμα η οποία έχει σχεδιαστεί για να παρέχει εκπαίδευση στους κατοίκους οπουδήποτε, οποιαδήποτε στιγμή και σε οποιαδήποτε υπολογιστική συσκευή στη οποία έχουν πρόσβαση. Ο Δήμαρχος θεωρεί την πρόσβαση στην εκπαίδευση ως βασικό δικαίωμα των πολιτών στην σημερινή εποχή και το κλειδί που βοηθά τους ανθρώπους να ξεφύγουν από τη φτώχεια.
Πρόσφατα όταν μία κυρία, από τους παλαιότερους υπάλληλους της
πόλης, τον πλησίασε και με υπερηφάνεια του ανακοίνωσε ότι είχε κάνει χρήση ενός
προγράμματος του δήμου που προσέφερε εκπτώσεις διδάκτρων σε 12 τοπικά
πανεπιστήμια και κολέγια για τους εργαζόμενους της πόλης και τα μέλη των
οικογενειών τους, αισθάνθηκε «δικαιωμένος». Με δάκρυα στα μάτια του μίλησε για
το πόσο σημαντικό είναι αυτό για την ίδια και την οικογένειά της. Οι άνθρωποι
θέλουν την ευκαιρία να ανέβουν ψηλά. Καταλαβαίνουν ότι η εκπαίδευση είναι ο
τρόπος.
Οι Δημοτικοί άρχοντες ξέρουν πολύ καλά ότι η εμπλοκή των πολιτών
είναι απαραίτητη για την κατανόηση των αυτοδιοίκητων επιθυμιών τους, και φυσικά
την επανεκλογή τους. Όμως, οι παραδοσιακοί τρόποι προσέγγισης δεν αποδίδουν
ικανοποιητικά αποτελέσματα. Τα δημοτικά συμβούλια για παράδειγμα, τείνουν να απωθούν
τους πολίτες παρά να τους έλκουν. Έτσι, η διαδικασία προσέγγισης των πολιτών
πρέπει να επανεξετασθεί. Το κοινό θέλει εύκολη, ανοικτή και συνεχή πρόσβαση σε
μια ευρεία βάση δεδομένων και πληροφοριών, και οι δημότες θα πρέπει να συμμετέχουν
στα project από
νωρίς, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν και στο σχεδιασμό τους.
Η Geraldton είναι μια πόλη 40χιλ. ανθρώπων στην απομακρυσμένη
δυτική πλευρά της Αυστραλίας. Η οικονομία της είναι χτισμένη πάνω στη
μεταλλευτική, τη γεωργία και ένα μικρό κομμάτι τουρισμού, αφού η περιοχή
διαθέτει μερικές από τις καλύτερες παραλίες για windsurfing στον κόσμο. Ωστόσο,
όταν η δημοτική αρχή της πόλης διεξήγαγε έρευνα από τους κατοίκους της περιοχής
σχετικά με τις προσδοκίες τους για το μέλλον, ανακάλυψαν ότι οι δημότες ήταν
υπέρ της ανάπτυξης, αλλά με βιώσιμο τρόπο. Θέλουν ένα μέλλον με χαμηλές εκπομπές
άνθρακα. Στόχος της πόλης τώρα δεν είναι τίποτα λιγότερο από το να γίνει η
πρώτη βιομηχανική περιοχή με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα στον κόσμο.
Η προσπάθεια των κατοίκων της Geraldton ήταν μέρος μιας
μακροπρόθεσμης πρωτοβουλίας προγραμματισμού που ονομάζεται Vision 2029. Ένα
τοπικό πανεπιστήμιο ενθάρρυνε τη δημοτική αρχή της πόλης να πειραματιστεί με την
«διαβουλευτική δημοκρατία» έτσι ώστε το όραμά-Vision να ορίζεται και να υποστηρίζεται
από το σύνολο των πολιτών. Για να αποφευχθεί το φαινόμενο να ακούγονται μόνο οι
συνήθεις ίδιοι και ίδιοι άνθρωποι, πραγματοποίησαν μια σειρά ερευνών και αφού
ξεχώρισαν τους πιο δραστήριους δημότες, επέλεξαν μερικούς τυχαία από τους
εκλογικούς καταλόγους.
Αυτοί οι εθελοντές πραγματοποίησαν δημόσιες συναντήσεις για να
επιστήσουν την προσοχή των συνδημοτών τους σχετικά με τα ζητήματα που
εμφανίστηκαν στις έρευνες. Σε ορισμένες από τις συνεδριάσεις, εμπειρογνώμονες
συζήτησαν τα θέματα διεξοδικά και οι συμμετέχοντες ψήφισαν. Το όραμα-Vision 2029 προέκυψε από αυτή τη διαδικασία. Η
ομάδα IBM επικεντρώθηκε στο ενεργειακό μέλλον της πόλης, κάνοντας συστάσεις για
το πώς μπορούν να αναπτύξουν δυνατότητες παραγωγής ηλιακής, αιολικής,
κυματικής, η γεωθερμικής ενέργειας και από βιομάζα.
Άλλοι δήμαρχοι τονίζουν τη σημασία της τεχνολογίας για πιο άμεση
και αποδοτικότερη επικοινωνία με τους πολίτες. Στη Μάλαγα της Ισπανίας, όπου η
ομάδα της IBM βοήθησε την διεύθυνση μεταφορών, χρησιμοποιούν την τεχνολογία για
να βοηθήσουν τους πολίτες να αξιοποιήσουν τόσο το σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών
αλλά και να παρακάμψουν τη γραφειοκρατία της πόλης. Ψηφιακές ενδείξεις στις
στάσεις λεωφορείων και κοντά σε πολυσύχναστες παραλίες της μεσογείου ενημερώνουν
τους πολίτες πότε το επόμενο λεωφορείο θα φτάσει. Άτομα με προβλήματα όρασης πατούν
ένα κουμπί σε ένα ιδικά διαμορφωμένο τουριστικό περίπτερο για να ενημερωθούν ηχητικά
για τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Κάμερες στα γραφεία της πόλης παρέχουν υπηρεσίες
στη νοηματική γλώσσα για τους κωφούς πολίτες. Για να είναι χρήσιμη για τους
πολίτες, η τεχνολογία πρέπει να είναι φθηνή, απλή και εύκολη στη χρήση.
Είναι ζωτικής σημασίας για την αστυνομία, τα δικαστήρια και τις
αρχές να συνεργάζονται μεταξύ τους, αλλά στην πόλη Σεντ Λούις, η οποία έχει
χαρακτηριστεί "πιο επικίνδυνη πόλη
στην Αμερική", οι κυβερνητικές υπηρεσίες που συμμετέχουν στην καταπολέμηση
του εγκλήματος είναι κατακερματισμένες. Κάποιοι αναφέρονται στο δήμαρχο, άλλοι
στον κυβερνήτη, και, από μια ασυνήθιστη διάταξη που χρονολογείται από τον
εμφύλιο πόλεμο, το αστυνομικό τμήμα επιβλέπεται από ένα πολιτειακό συμβούλιο.
Λόγω αυτής της περίπλοκης διακυβέρνησης, ο Δήμαρχος έχει περιορισμένη εξουσία
πάνω σε συμπλεκτικά ζητήματα. Ως εκ τούτου, οι οργανισμοί δεν είχαν κάνει
αρκετά για να συντονίζουν τις δραστηριότητές τους και το αστυνομικό τμήμα δεν
ήταν σε θέση να καταστείλει το έγκλημα (!).
Έτσι ο Δήμαρχος ζήτησε από την ομάδα της IBM που επισκέφθηκε την
πόλη Σεντ Λούις το Μάρτιο του 2012, να προτείνουν τρόπους ώστε οι οργανισμοί να
μπορούν να δίνουν τις σωστές πληροφορίες στους σωστούς ανθρώπους πιο έγκαιρα. Η
ομάδα της IBM συνέστησε η πόλη να δημιουργήσει ένα σύστημα πληροφορικής που να
παράγει μια κοινή εικόνα από κάθε άτομο που εισέρχεται στο σύστημα της ποινικής
δικαιοσύνης, όλοι οι οργανισμοί να τα μετατρέπουν σε ηλεκτρονικά αρχεία και ο
δήμαρχος να διορίσει έναν επικεφαλή υπεύθυνο για την επίβλεψη της
αποδοτικότητας.
Ο Δήμαρχος τα κάνει όλα αυτά -και περισσότερα. Δεν είναι μόνο οι φορείς που
συνεργάζονται για τη δημιουργία ενός νέου συστήματος ανταλλαγής δεδομένων, αλλά
και ο Δήμαρχος έχει δημιουργήσει έναν «Οργανισμό Δημόσιας Ασφάλειας» για το
συντονισμό των στρατηγικών καταπολέμησης του εγκλήματος. Οι καθηγητές στο
Πανεπιστήμιο του Μιζούρι στο Σεντ Λούις παίζουν ουσιαστικό ρόλο,
συγκεντρώνοντας τις καλύτερες πρακτικές από όλη τη χώρα και μετρώντας την
αποτελεσματικότητα των νέων πρωτοβουλιών. Μια νέα στρατηγική για τη καταστολή
του εγκλήματος, που ονομάζεται αστυνόμευση «Hot Spot», κατακλύζει με
αστυνομικούς τις γειτονιές με υψηλή εγκληματικότητα, και έχει ήδη μειώσει το
ποσοστό των βίαιων εγκλημάτων σε δεκάδες γειτονιές περισσότερο από 50%.
Η πιο σημαντική αλλαγή είναι πραγματικά σπουδαία. Από τον Ιούλιο του 2013,
το αστυνομικό τμήμα έχει τεθεί υπό τοπικό έλεγχο για πρώτη φορά σε 151 χρόνια.
Αυτή η κίνηση ήταν σε εξέλιξη πριν από την άφιξη της ομάδας της IBM, αλλά οι
συστάσεις της ομάδας βοήθησαν και ενθάρρυναν τους ψηφοφόρους που τελικά ενέκριναν
ένα δημοψήφισμα για το θέμα.
Η συμβουλή του Δημάρχου προς άλλους Δημάρχους είναι να αποφασίσουν σε ένα μοντέλο διακυβέρνησης και να το βάλουν σε εφαρμογή πριν από την συζήτηση της τεχνολογικής αναβάθμισης. Οι τεχνικές λύσεις πρέπει να οικοδομούνται πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις. Μπορείτε να έχετε όλη την τεχνολογία που θέλετε, αλλά χρειάζεστε ανθρώπους που εργάζονται μαζί, για να βρεθούν οι σωστές λύσεις.
Η συμβουλή του Δημάρχου προς άλλους Δημάρχους είναι να αποφασίσουν σε ένα μοντέλο διακυβέρνησης και να το βάλουν σε εφαρμογή πριν από την συζήτηση της τεχνολογικής αναβάθμισης. Οι τεχνικές λύσεις πρέπει να οικοδομούνται πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις. Μπορείτε να έχετε όλη την τεχνολογία που θέλετε, αλλά χρειάζεστε ανθρώπους που εργάζονται μαζί, για να βρεθούν οι σωστές λύσεις.
Τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι πόλεις δεν «σέβονται» τα γεωγραφικά ή
οργανωτικά όρια, έτσι οι Δήμαρχοι πρέπει να συνεργαστούν με άλλα θεσμικά όργανα
που έχουν μερίδιο στην πόλη και το μέλλον της. Οι Δήμαρχοι πολλών από τις
πόλεις που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ΙΒΜ Challenge έχουν σχηματίσει μια ευρεία
βάση συμμαχιών με στόχο την ανταλλαγή ιδεών και πόρων αντιμετωπίζοντας προκλήσεις
που κανένα θεσμικό όργανο από μόνο του μπορούσε να αντιμετωπίσει. Στην πραγματικότητα,
με αυτό τον τρόπο σε ορισμένες περιπτώσεις, η εξεύρεση κοινών σημείων βοηθά να
ξεπεραστούν βαθιά ριζωμένες συγκρουσιακές αντιπαραθέσεις που υπάρχουν στους δήμους
και κοινότητες.
Στις Συρακούσες της Σικελίας για παράδειγμα, υπάρχει ένταση
μεταξύ των αρχών της αρχαίας πόλης ως τουριστικού προορισμού και της μεγάλης
πετροχημικής βιομηχανίας της. Πώς μπορούν να συμβιβαστούν δύο φαινομενικά ασυμβίβαστες
ανάγκες; Ο Δήμαρχος Συρακουσών έθεσε ως στόχο να γεφυρώσει το χάσμα με τη
δημιουργία μιας οργάνωσης πολλών ενδιαφερομένων που ονομάζεται «Στρογγυλή
Τραπέζη για το Μέλλον», η οποία περιλαμβάνει εκπροσώπους από την Confindustria,
μια ομάδα υπεράσπισης συμφερόντων των επιχειρήσεων, από τον Δήμο, καθώς και πολιτιστικές
ομάδες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Ο στόχος, είναι η κοινωνική συνοχή.
Ο τρόπος που ο Δήμαρχος των Συρακουσών βλέπει τα πράγματα, είναι απλός. Η «Στρογγυλή Τραπέζη για το Μέλλον», παρέχει ένα μηχανισμό για την βοήθεια μετατροπής των Συρακουσών σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη. Η οργάνωση αναδύθηκε από τις συστάσεις της ομάδας Smarter Cities Challenge της IBM. Διάφορες παραταξιακές ομάδες μέσα στην πόλη είχαν στο παρελθόν εργαστεί μαζί, σε άτυπη βάση, αλλά η «Στρογγυλή Τραπέζη για το Μέλλον», παρέχει συνεχή συνεργασία για τον καθορισμό ενός κοινού οράματος και τον προσδιορισμό των έργων που οι διάφορες ομάδες μπορούν να αναλάβουν από κοινού, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης της έντονης ανησυχίας σχετικά με το εμπορικό Brand name των Συρακουσών, του προβλήματος της κινητικότητας και συγκοινωνίας και της ρύπανσης του αέρα και των υδάτων. Επίσης, ο Δήμαρχος ελπίζει ότι τα θεσμικά όργανα θα μοιραστούν αυτή την εμπειρία. Η δημοτική αρχή της πόλης, για παράδειγμα, μπορεί να μάθει πολλά από τις επιχειρήσεις για το πώς μπορούν να λειτουργούν πιο αποδοτικά και αποτελεσματικά.
Στην επαρχία του Κεμπού, στις Φιλιππίνες, μια καταστροφική πλημμύρα τον Ιανουάριο του 2011 οδήγησε τους δημοτικούς άρχοντες 13 Δήμων (με συνολικό πληθυσμό 2,5 εκατομμύρια) να σχηματίσουν ένα συντονιστικό όργανο, το «Συντονιστικό Συμβούλιο Ανάπτυξης», το οποίο περιλαμβάνει εκπροσώπους της κυβέρνησης και του ιδιωτικού τομέα. Το Συμβούλιο έχει αρχίσει την ανάπτυξη ενός περιφερειακού σχεδίου αποχέτευσης του νερού σχεδιασμένο ειδικά για την αντιμετώπιση των προβλημάτων από πλημμύρες σε μακροοικονομικό επίπεδο. Στη συνέχεια, το ίδιο όργανο ξεκίνησε να σχεδιάζει την αντιμετώπιση των περιφερειακών μεταφορικών αναγκών. Το Συμβούλιο ζήτησε βοήθεια από την ομάδα της IBM για την ανάπτυξη ενός μοντέλου διακυβέρνησης, για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων με προτάσεις για τους επιμέρους δήμους.
Για τον Δήμαρχο της Carcar City, ένα εκτεταμένο προάστιο με
πληθυσμό 110.000, η ομάδα πρότεινε τη δημιουργία ενός πρότυπου κέντρου στην
πόλη, συμπαγούς και φιλικό προς τους πεζούς. Μέσα από το Συμβούλιο, ο Δήμαρχος έχει
λάβει συμβουλές από πολεοδόμους και είναι στο «δρόμο» η ανάπτυξη ενός
τερματικού σταθμού, η νέα αγορά και οι νέες αθλητικές εγκαταστάσεις που θα
χρησιμεύσουν ως εστιακά σημεία – Focus
Points για το
κέντρο της πόλης. Ο στόχος, είναι να κάνει τo Cebu πιο λειτουργικό και
ευχάριστο μέρος.
Η διαθεσιμότητα τεράστιων συλλογών δεδομένων με όλες τις πτυχές
της ζωής της πόλης καθιστά δυνατό για τους τοπικούς άρχοντες να κατανοήσουν πώς
τα πράγματα λειτουργούν πραγματικά, ώστε να μπορούν να λαμβάνουν καλύτερες
αποφάσεις. Μεγάλο μέρος των δεδομένων προέρχονται από αισθητήρες και κάμερες
που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση της δημόσιας ασφάλειας μέχρι την
κυκλοφοριακή συμφόρηση. Επιπλέον, φορείς της πόλης μοιράζονται τα δεδομένα μεταξύ
τους αλλά και με τους πολίτες. Αυτό επιτρέπει στους δημοτικούς άρχοντες να έχουν
μια ολιστική άποψη της πόλης, και να «ξεκλειδώνουν» την αξία των στοιχείων που συλλέγουν.
Όταν ο Luce Ravenstahl έγινε δήμαρχος του Πίτσμπουργκ πριν από μερικά χρόνια στην τρυφερή ηλικία των 26, ήταν ο πρώτος δήμαρχος στην ιστορία της πόλης ο οποίος είχε έναν προσωπικό υπολογιστή στο γραφείο του (!). Το γεγονός αυτό λέει πολλά για τη δυσκολία των καθιερωμένων θεσμών να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν. Η πόλη του Πίτσμπουργκ κάνει «ρελάνς» για την αργή εκκίνηση της και ξαναανακαλύπτει τον εαυτό της ως μια σύγχρονη, τεχνολογικά προηγμένη, περιφερειακή δύναμη. Μετά την κατάρρευση της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα στη δεκαετία του 1980, η πόλη έκτισε ένα νέο οικονομικό θεμέλιο βασιζόμενο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη. Τα κορυφαία πανεπιστήμια, τα ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης και οι φιλανθρωπικοί οργανισμοί, τώρα συνεργάζονται με την δημοτική αρχή για την αντιμετώπιση θεμάτων όπως η οικονομική ανάπτυξη και οι συγκοινωνίες, θέματα τα οποία ήταν και στο επίκεντρο της ομάδας IBM.
Σε ένα project
δημόσιας συγκοινωνίας με κωδικό όνομα Traffic21 (που ξεκίνησε
από το Ίδρυμα Hillman και υποστηρίζεται από την USA DOT), οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Carnegie
Mellon, χρησιμοποίησαν την νοτιοδυτική Πενσυλβάνια ως ένα ζωντανό εργαστήριο
για πειραματισμό με έξυπνες λύσεις μεταφοράς. Αντιμετωπίζοντας τα πάντα, από
τον προγραμματισμό των λεωφορείων, χώρους στάθμευσης, παρακολούθηση λακκουβών, αυτοματοποιημένη
εναλλαγή φαναριών. Αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές προκλήσεις, αλλά πάνε αγκαλιά
με την τεχνολογία. Έχουν τα μάτια τους ανοιχτά για να είναι ταχύτεροι και πιο
αποτελεσματικοί χρησιμοποιώντας δεδομένα σε πραγματικό χρόνο.
Στο Μπέρμιγχαμ, πρώην αυτοκινητοβιομηχανούπολη της Αγγλίας, η δημοσιονομική κρίση είναι ακόμα πιο σοβαρή. Το δημοτικό συμβούλιο πρέπει να μειώσει τον προϋπολογισμό λειτουργίας της πόλης κατά 25% μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια. Σαφώς, πολλά προγράμματα θα πρέπει να περικοπούν σημαντικά ή να εξαλειφθούν πλήρως. Αλλά, ποια είναι αυτά; Για να το μάθει, η πόλη έχει ξεκινήσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα ανάλυσης δεδομένων, που ονομάζεται «Μοντελοποίηση Μπέρμιγχαμ», με την καθοδήγηση της ομάδας IBM. Η ανάλυση μετρά το μέγεθος της χρηματοδότησης και τα αποτελέσματα από το καθένα από τα κυβερνητικά προγράμματα για να καθορίσει την απόδοση της επένδυσης.
Η πρόσβαση σε μια πληθώρα δεδομένων βοηθά τους δημοτικούς άρχοντες
να κατανοήσουν πώς λειτουργούν τα πράγματα και πώς μπορούν να λειτουργήσουν
καλύτερα, αλλά εάν οι Δήμαρχοι δεν είναι τολμηροί δεν θα γίνουν μεγάλες αλλαγές.
Η Πολιτική θα σταθεί εμπόδιο. Έτσι είναι απαραίτητο οι Δήμαρχοι όχι μόνο να
προτείνουν τολμηρά σχέδια, αλλά να καταστήσουν σαφές προς τους γύρω τους ότι
είναι βαθύτατα προσηλωμένοι στο να τα υλοποιήσουν. Θα πρέπει να γίνουν οι ίδιοι
μεγαλοπωλητές του οράματος τους και να πιέσουν για πρόοδο.
Οι Δήμαρχοι πρέπει να επιλέξουν στόχους που επιδέχονται
μετασχηματισμό, και οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να κάνουν σημαντική διαφορά
στις ζωές των πολιτών. Αυτή είναι μια προσέγγιση που σηματοδοτεί ότι κάτι
σημαντικό έρχεται και ότι θα απαιτήσει νέους τρόπους σκέψης και δράσης. Ο Δήμαρχος
της Νίκαιας, στη Γαλλία, ξέρει ότι μία τολμηρή ιδέα δεν είναι αρκετή.
Οραματίζεται τη Νίκαια ως την κορυφαία, έξυπνη και βιώσιμη πόλη στην περιοχή
της Μεσογείου. Στην πραγματικότητα, η επιχειρηματική στρατηγική είναι να
μετατρέψει τη Νίκαια σε ένα κόμβο καινοτομίας για τη δημιουργία τεχνολογιών που
θα βοηθήσουν τις πόλεις απανταχού να γίνουν πιο έξυπνες και πιο βιώσιμες.
Μερικές φορές κάνοντας μια προσωπική δέσμευση για την επίτευξη ενός στόχου απαιτεί
κάτι περισσότερο από στρατηγικό όραμα και ενθουσιασμό. Απαιτεί θάρρος. Ο Δήμαρχος
της Τσουάνε, πρωτεύουσα της Νότιας Αφρικής, αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις
στην προσπάθειά του να κάνει την ιδιαίτερη πατρίδα του, μοντέλο πρωτεύουσας για
την Αφρική. Στις προτεραιότητές του είναι η χρηστή διακυβέρνηση, η βελτίωση των
υπηρεσιών της πόλης και η ανάδειξη την πόλης ως περιφερειακή πρωτεύουσα της
γνώσης. Έχει αγωνιστεί σκληρά για να πείσει τα μέλη της οικονομικής επιτροπής
στο Δημοτικό Συμβούλιο ότι θα πρέπει να
επενδύσουν σε ευρυζωνικά δίκτυα. Έχει κάνει πολλούς εχθρούς απολύοντας διεφθαρμένους
διαχειριστές της πόλης. Επίσης, βρίσκει μεγάλες αντιστάσεις από τους πολίτες,
όταν οι πολιτικές που εφαρμόζει είναι φαινομενικά δυσάρεστες.
Μικροπωλητές που πωλούν εμπορεύματα στο δρόμο επισκέφτηκαν το
Δήμαρχο στο γραφείο του για να διαμαρτυρηθούν για την απόφαση του να περιορίσει
τέτοιες πωλήσεις σε ορισμένα μέρη της πόλης. Παραπονέθηκαν ότι θα τους θέσει
εκτός αγορά εργασίας με τρομερές συνέπειες για τις οικογένειές τους. Ο Δήμαρχος
δεν υποχώρησε. Οι μικροπωλητές είχαν μπλοκάρει δρόμους και πεζοδρόμια και
καθιστούσαν δύσκολη την πρόσβαση στην πόλη. Πρέπει να είμαστε τολμηροί και να
παίρνουμε αντί-δημοφιλείς αποφάσεις. Κάποιος πρέπει να το χειριστεί. Τελικά, οι
πλανόδιοι πωλητές διαπίστωσαν ότι βγάζουν περισσότερα χρήματα σε μια οργανωμένη
αγορά, όπου η κίνηση των πεζών είναι σταθερή.
Οι απαιτήσεις των πολιτών από τους Δημάρχους είναι έντονες,
συνεχείς και ατελείωτες. Οι πολίτες θέλουν τα όποια ζητήματα να συζητούνται και
να λύνονται άμεσα. Οι εκλογικοί κύκλοι
πιέζουν τους Δημάρχους να αναλαμβάνουν project που μπορoυν να υλοποιηθούν μέσα σε δύο χρόνια ή και
λιγότερο. Ωστόσο, βραχυπρόθεσμες διορθώσεις σπάνια λύνουν μακροχρόνια
προβλήματα. Στην πραγματικότητα, τα κάνουν χειρότερα.
Έτσι, οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα της IBM συμβουλεύουν τους εμπλεκόμενους
να δουν την μεγάλη εικόνα. Θα πρέπει να οικοδομήσουν τις διαδικασίες, τους οργανισμούς
και τις συμμαχίες που θα διατηρήσουν ένα μακροπρόθεσμο όραμα, ακόμη και αν
υπάρχουν αλλαγές στελεχιακού δυναμικού, από ή κοντά στην κορυφή του οργανογράμματος.
Πρέπει επίσης να δομήσουν τις πρωτοβουλίες, ώστε να καταστεί μετρήσιμη η πρόοδος
και με γρήγορες επιτυχίες να αποκτηθεί και ταυτόχρονα να κρατηθεί το λεγόμενο “momentum”.
Ο Διευθύνων Σύμβουλος της πόλης Durham, στη Βόρεια Καρολίνα, ο οποίος είναι σε δημόσιες υπηρεσίες 35 χρόνια παραδέχεται ότι τα σημερινά αστικά προβλήματα είναι πιο περίπλοκα από εκείνα του παρελθόντος και απαιτούν γρήγορες και εύκολες λύσεις. Το πρόγραμμα της IBM Challenge στο Durham αντιμετωπίζει το πρόβλημα νέων «κοινωνικά αποκλεισμένων» ανθρώπων που δεν έχουν την εκπαίδευση και την εργασιακή εμπειρία που χρειάζεται για να επιτύχουν στη σημερινή οικονομία. Επαναφέροντας αυτή την ομάδα στον κοινωνικό κορμό θα απαιτήσει ανάλογες προσαρμογές και συντονισμό σε όλα τα θεσμικά όργανα της κοινωνίας, από την ανατροφή των παιδιών την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μέχρι την κατάρτιση απόκτηση επαγγελματικών δεξιοτήτων, και την επιβολή του νόμου.
Ο Δήμαρχος της Bonfield και ο Δήμαρχος της Durham, πρωτοστατούν σε
μια πρωτοβουλία με στόχο τον προσδιορισμό και εντοπισμό νέων ανθρώπων που
βρίσκονται σε ενδεχόμενο κίνδυνο, για τη δημιουργία ενός δικτύου υποστήριξης
για αυτούς. Βέβαια, καταλαβαίνουν ότι το πρόβλημα αυτό πιθανότατα θα χρειαστεί
πολλά χρόνια για να διορθωθεί. Τα πράγματα συνήθως κινούνται πιο αργά από ό, τι
θα περιμέναμε ή θα θέλαμε, έτσι πρέπει να είμαστε υπομονετικοί.
Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων είναι
η πρόληψη. Πρέπει να μπορείς να προβλέψεις τι έρχεται και να αναλαμβάνεις δράση. Αυτή είναι η προσέγγιση της δημοτικής αρχής στην Cheongju, μια ταχέως
αναπτυσσόμενη πόλη στη Νότια Κορέα. Η πόλη δεν έχει σοβαρά προβλήματα
κυκλοφοριακής συμφόρησης τώρα, αλλά ο Δήμαρχος αναμένει ότι πολυσύχναστες οδοί
και λεωφόροι θα έχουν σοβαρό πρόβλημα σε λίγα χρόνια, καθώς ο πληθυσμός
αυξάνεται και οι οικογένειες αποκτούν ολοένα και περισσότερα αυτοκίνητα. Με καθοδήγηση
από την ομάδα της IBM, ο ίδιος προσπαθεί να βγει μπροστά για να πείσει τους
πολίτες να χρησιμοποιούν τα δημόσια μεταφορικά μέσα. Καινούργια μεταφορικά μέσα
συμπεριλαμβανομένων των τραμ, και χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών που να
κάνουν τις μαζικές μεταφορές πιο βολικές. Χρειαζόμαστε μια παραδειγματική
στροφή από τις αυτοκινητοπόλεις, προσανατολισμένη σε πιο ανθρώπινες και λειτουργικές
πόλεις.
Το συμπέρασμα είναι ότι η ομάδα της IBM έχει διανύσει πολύ δρόμο από τα πιλοτικά προγράμματα που ξεκίνησαν στο Ώστιν, Τέξας, Κατοβίτσε, Πολωνία, Ρίο ντε Τζανέιρο, Βραζιλία, Mecklenberg County, Βόρεια Καρολίνα και Ho Chi Minh City, Βιετνάμ, το 2010. Μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις για την ίδια είναι το πόσα κοινά στοιχεία έχουν όλες αυτές οι πόλεις. Είτε είναι κατάφυτες πόλεις ή γιγαντιαίες μητροπόλεις, είτε ταχέως αναπτυσσόμενες ή ώριμες, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι εκπληκτικά παρόμοια. Έτσι παρόμοιες είναι και οι πιθανές λύσεις. Γι’ αυτό και οι συμμετέχοντες στη σύνοδο της IBM Smarter Cities Challenge ζήτησαν τη δημιουργία μιας «εγκυκλοπαίδειας» που θα αναφέρει αναλυτικά όλα τα project και τα διδάγματα από τους συμμετέχοντες.
*Συγχαρητήρια για την επιλογή και καλή επιτυχία στη Θεσσαλονίκη μας.
*Τα στοιχεία και οι πληροφορίες στο παρόν κείμενο είναι προϊόν της συμπερασματικής έκθεσης της συνόδου των πόλεων του προγράμματος IBM Smarter Cities Challenge http://smartercitieschallenge.org/
