΄Ηθη και ΄Εθιμα στο δημόσιο βίο

Παρευρέθηκα, πριν από αρκετό χρονικό διάστημα σε κάποια πολιτική εκδήλωση όπου συνάντησα ανθρώπους γνωστούς, φυσιογνωμικά. Άτομα, χαρακτηρισμένα για την ανιδιοτελή προσφορά τους στα κοινά. Αρχικά, δεν κατάλαβα  για πιο λόγο βρίσκονταν εκεί. Μου φάνηκε κάπως περίεργο που έβλεπα αυτούς, συγκεκριμένα, τους κυρίους και (μερικές) κυρίες να συμμετέχουν σε εκδήλωση με πολύ έντονο το πολιτικό στοιχείο.

Μετά την αρχική εισήγηση του κεντρικού ομιλητή, και τις τοποθετήσεις μερικών ακόμα, η συζήτηση «άναψε». Οι παρευρισκόμενοι δε μπορούσαν –κυριολεκτικά- να περιμένουν, λες και κάθονταν σε «αναμμένα κάρβουνα» πετάγονταν συνέχεια από τις θέσεις, παρακάμπτοντας τις άτυπες διαδικασίες του διαλόγου, των ερωτοαπαντήσεων και τοποθετήσεων, για να εκφράσουν τη δική τους άποψη (όχι ότι δεν το έχουμε το χούι, αλλά τέλος πάντων). Σα να ήταν η τελευταία ευκαιρία να εξωτερικεύσουν εναγωνίως αυτό που είχαν κριμένο για μεγάλο χρονικό διάστημα στα ενδότερα των σκέψεων τους. Τι ήταν αυτό που ήθελαν να μοιραστούν;

Ήθελαν να μοιραστούν δημόσια, τις αναθεωρημένες πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Έπρεπε να τις φανερώσουν, ήταν εσωτερική ανάγκη, η δική τους ανάγκη να συμμετέχουν, στο εξής, φανερά σε μια από κοινού προσπάθεια εξεύρεσης και ανταλλαγής τρόπων αντιμετώπισης της ελληνικής πολιτικής παραδοξότητας. Εξεπλάγην (ευχαρίστα), διότι άκουσα διαφορετικές «φωνές» πολλές και εύστοχες τοποθετήσεις, με ιδέες, προτάσεις και λύσεις σε συγκεκριμένα θέματα, με αρκετά καλή αιτιολόγηση και εξειδικευμένη (μερικών, λόγο επαγγέλματος) τεκμηρίωση από ανθρώπους που πραγματικά δεν περίμενα (κακώς) ότι μπορεί να διαθέτουν –και- την απαραίτητη οξυδέρκεια, “shame on me”.  Άνθρωποι με συσσωρευμένη γνώση, από χρήσιμες βιωματικές εμπειρίες λόγω εκτενούς ενασχόλησης με τα κοινά, με επιστημονική εξειδίκευση, με εξαιρετική τεχνική κατάρτιση, με λογική κρίση και ισχυρή θέληση.   Ήταν, άνθρωποι της διπλανής πόρτας που «δεν τους πιάνει το μάτι σου». Ήταν (θέλω να πιστεύω), σα να άκουγα και έβλεπα μια μικρή «επανάσταση της λογικής». Δεν το περίμενα.

Άκουσα με ενδιαφέρον της απόψεις τους, και ενημερώθηκα για κάποια θέματα στα οποία ομολογώ, δεν είχα εμπεριστατωμένη άποψη. Κι όμως. Δεν τους είχα ξαναδεί, δεν τους είχα ξανακούσει να εκφράζονται έτσι. Γιατί άραγε; Η εξήγηση, ίσως, να είναι απλή: Δεν έτυχε(;)

Όμως, έχω  την εντύπωση ότι δεν είναι αυτή.

Προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω (!) κωδικοποιημένες συμπεριφορές αναζητώντας το αίτιο στο προβληματισμό μου ως πεδίο εκκίνησης, βρέθηκα να στέκομαι απέναντι σε συνομιλητές μου εντελώς μηχανικά, παρατηρώντας διεξοδικά άλλα άτομα στη εκδήλωση. Σκεπτόμουν. Μήπως, δεν είναι τόσο περίπλοκο όσο φαίνεται; Μήπως (το άκουσα τελευταία), πρόκειται για απλό μαθηματικό κανόνα της φύσης; Μήπως, η απόλυτη ανάγκη για αντιμετώπιση και εξισορρόπηση (θεωρητικά) των επικίνδυνα διαταραγμένων ισορροπιών λόγω ακραίων συμπεριφορών δημιουργεί, ασυνείδητα, μια μαζική ροπή προς την συγκεκριμένη διευθέτηση.  Θα το κανονίσει η φύση με τρόπο, όπως αυτή μόνο ξέρει; Μήπως αυτή η μεταστροφή είναι τυχαίο γεγονός και τυγχάνει να συμβαίνει τώρα; Μήπως, τελικά έχει βάλει το χεράκι του ο Θεός; Και ο παράγων άνθρωπος τι ρόλο παίζει; Όπως και να έχει, οι αρχαίοι ημών πρόγονοι έλεγαν, «συν Αθηνά και χείρα κινεί». Φιλοσοφημένη ρήση.

Έμεινα, για λίγο σκεπτόμενος. Ο συλλογισμός μου δεν ήταν ασύνδετος. Προερχόμενοι, καθένας από διαφορετικές αφετηρίες, με διαφορετικές καταβολές και ερεθίσματα, αλλά κατά βάσει, από τον πυρήνα της ίδιας κοινωνίας, έψαχναν να βρουν το «άρμα» της κοινής συστράτευσης. Περισσότερα, ήταν αυτά στα οποία συμφωνούσαν και λιγότερα αυτά στα οποία διαφωνούσαν. Καλό αυτό γι αρχή.  Οι ανησυχίες των περισσοτέρων ήταν κοινές.  Ήταν όλοι τους συνειδητοποιημένοι πολίτες, ήταν «οπλισμένοι» με αυτοπεποίθηση, με σιγουριά, αλλά προπαντός, ήταν αποφασισμένοι να διεκδικήσουν τα αυτονόητα (ότι μπορεί να σημαίνει αυτό). «Αντιδρούμε, ενώνουμε τις δυνάμεις μας και διεκδικούμε», το άκουγα να λέγετε από περισσότερες φωνές, όλο και περισσότερο. Και, ναι, μου άρεσε που το άκουγα. 

Βέβαια, η δυναμική διεκδίκηση γενικών δικαιωμάτων με γνώμονα το συμφέρον της πλειοψηφίας των πολιτών- δημοτών (χωρίς να αγνοεί παντελώς τη μειοψηφία) σίγουρα δεν αποτελεί δική μας πατέντα ή πρωτοτυπία. Όμως, είναι σίγουρα μια παρεξηγημένη έννοια, για τους Έλληνες. Κι αυτό, λόγω μιας (ανόητης) κυρίαρχης ιδεολογίας, που ερμήνευε την οποιαδήποτε διεκδίκηση ως επαναστατική πράξη.

Στις οργανωμένες κοινωνίες, η διεκδικήσεις πρέπει να γίνονται στα πλαίσια θεσμοθετημένων κανόνων, με αυστηρές κυρώσεις για όσους επιχειρούν την παράκαμψή τους. Όμως, εμείς είχαμε μια ιδιαιτερότητα. Η παρέκκλιση (και παρεμπόδιση για δεκαετίες της εφαρμογής) των νόμων, ήταν σαν ιός που έλαβε μορφή επιδημίας, και αφού μόλυνε τα πάντα, παγιώθηκε ως αρρωστημένη αντίληψη. Και εδώ ακριβώς είναι που θέλω να καταλήξω. Στην ιδιαιτερότητα, και το μέγεθος της αρρωστημένης αντίληψης στο δημόσιο βίο.

Σε διοικητικό επίπεδό, σε όλες τις βαθμίδες του δημοσίου, η επιτυχής διεκδίκηση (π.χ. πόρων), πέρα από την ομολογουμένως αποδεδειγμένη διαπραγματευτική ισχύ (θα έπρεπε να), είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων όπως, π.χ. ισχυρής θέλησης, διοικητικής ικανότητας, αποτελεσματικής δράσης, επείγουσας αναγκαιότητας (και άλλων που δεν χρειάζεται να αναλύσουμε τώρα), και όχι μόνο «γνωριμιών» και εξαρτημένων (δυστυχώς) πελατειακών σχέσεων μεταξύ ημετέρων του εκάστοτε κομματικού συστήματος, «παρακάμπτοντας» στην ουσία την όποια, "σειρά προτεραιότητας".

Γι’ αυτό θεωρώ, ότι, είναι άστοχο, άκομψο και προκλητικό  να ακούγεται από στόμα «διεκδικητή» ή πολιτειακού εκπροσώπου ως επιχείρημα, το πλεονέκτημα της προνομιακής- πελατειακής μεταχείρισης. Είναι ανεπίτρεπτο. Διότι, (θεωρητικά) είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη υποχρέωση της πολιτείας, να ενεργεί ισόνομα και με διαφάνεια απέναντι σε όλα τα θεσμοθετημένα όργανα και τους αντιπροσώπους αυτών (π.χ. αιρετών ), που όπως και να το κάνουμε, απευθύνονται στο σύνολο της τοπικής κοινωνίας, και όχι σε μία, η δύο - φίλια προσκείμενες - μερίδες πολιτών που τυγχάνει να συμπορεύονται (καλή ώρα) κυβερνητικά ή να συμπλέουν (με κάποιο τρόπο) ιδεολογικά, και συνεργώντας καθαρά «εθιμοτυπικά» να μεταβιβάζουν για ιδιοτελής σκοπούς τις εκλογικές τους προτιμήσεις, επηρεάζοντας το εκλογικό σώμα (κληρονομικότητα ψήφου), που είναι κάτι σαν πατροπαράδοτο έθιμο στη χώρα μας. Αυτά.

περί «Νομιμότητας και Έλεγχου της Διοικητικής Δράσης»

Συγχαρητήρια, στον Σύλλογο Ενεργών Πολιτών Καλλικράτειας για την πρωτοβουλία ίδρυσης ομάδας συντονισμού με θέμα «Εκλογές στο Δήμο Νέας Προποντίδας». Είναι πλέον κοινά αποδεκτό, ότι, η συμμετοχή της πλειοψηφίας των πολιτών στη διαμόρφωση ενός υγιούς και εποικοδομητικού πλαισίου διαλόγου, για θέματα που αφορούν τον δήμο και κατ’ επέκταση τη δημόσια διοίκηση, είναι επιβεβλημένη. Η καθημερινότητα του πολίτη - δημότη είναι υπόθεση που μας αφορά, άμεσα. Είναι δική μας υπόθεση. Δηλώνω παρών σε αυτή την πολύ αξιόλογη προσπάθεια, και δεσμεύομαι (ατομικά) να συνεισφέρω κι εγώ -με διαφάνεια- στην ανοικτή διαβούλευση.
Με αφορμή την αξιόλογη πρωτοβουλία του Συλλόγου, και ως «τροφή» για παρακίνηση, ευαισθητοποίηση, ενεργοποίηση και δραστηριοποίηση περισσοτέρων, σε μια κοινή προσπάθεια, τονίζω την ανάγκη, και οι δύο (πλευρές), να επαναπροσδιορίσουν τη μέχρι τώρα στάση τους, και να καλλιεργήσουν μια αμφίδρομη σχέση μεταξύ του δήμου και των δημοτών, η οποία θα βασίζεται απαραίτητα σε θεμελιώδης Αρχές, στην αμοιβαία  εμπιστοσύνη και τον αλληλοσεβασμό. Επίσης, θεωρώ ότι καλό είναι να γνωρίζουμε οι άμεσα (πρωτίστως) και οι έμμεσα (δευτερευόντως) εμπλεκόμενοι με την δημόσια διοίκηση, κάποια πολύ βασικά πράγματα. Για τον λόγο αυτό, παραθέτω απόσπασμα από την εισήγηση του κ. Παναγιώτη Αλεξόπουλου, Προϊστάμενου Γραμματείας του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, περί «Νομιμότητας και Έλεγχου της Διοικητικής Δράσης» από το Ινστιτούτο Επιμόρφωσης του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. «Η αρχή της νομιμότητας είναι θεμελιώδης αρχή του Δημοσίου Δικαίου και αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται όλο το πλαίσιο των ενεργειών και της λειτουργιάς της Διοίκησης. Διατρέχει συνολικά όλη της τη δράση, καθορίζοντας με ακρίβεια κάθε φορά τι μπορεί και τη δεν μπορεί να πράξει η τελευταία. Κατά την έννοια αυτή, είναι σημαντικότατη αρχή, η οποία αφορά όλους ανεξαρτήτως τους τομείς δράσης της δημόσιας διοίκησης, αλλά και όλα ανεξαιρέτως τα διοικητικά όργανα, ανεξάρτητα με τα πραγματικά τους καθήκοντα, τα οποία φυσικά μπορεί να διαφέρουν σημαντικά, αφού η διοίκηση ενεργοποιείται και παρεμβαίνει σε ένα ευρύτατο πεδίο της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής των πολιτών.

Σύμφωνα με την αρχή της νομιμότητας η δράση της δημόσιας διοίκησης ρυθμίζεται όχι μόνο από το  νόμο, όπως άλλωστε προκύπτει από την ετυμολογική επεξεργασία του όρου «νομιμότητα», αλλά από ένα σύνολο κανόνων δικαίου όπως οι κανόνες του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Δικαίου που έχουν άμεση εφαρμογή, οι συνταγματικοί κανόνες, οι νομοθετικές πράξεις καθώς και από κάθε κανόνα ανώτερης η ισοδύναμης προς τους κανόνες αυτούς τυπικής ισχύος. Διατυπώνεται δε και εφαρμόζεται κατά ένα τόσο απόλυτο τρόπο που αποκτά δυο, αλληλένδετες και αλληλοσυμπληρούμενες –αν και εννοιολογικά- αντίθετες έννοιες: μια θετική (+) και μια αρνητική (-). Κατά την πρώτη έννοια, οι ενέργειες των διοικητικών οργάνων πρέπει να είναι σύμφωνες με τους προαναφερόμενους κανόνες δικαίου, δηλαδή, σχηματικά θα μπορούσε να πει κανείς ότι «η Διοίκηση μπορεί να πράξει μόνον ότι προβλέπεται». Κατά τη δεύτερη έννοια, οι ενέργειες των οργάνων των δημοσίων νομικών προσώπων πρέπει να μην είναι αντίθετες με το σύνολο των παραπάνω κανόνων, συλλογιστική η οποία θα μπορούσε να αποτυπωθεί στη φράση «η Διοίκηση δεν μπορεί να πράξει κάτι που απαγορεύεται». Με τον τρόπο αυτό διατυπώνεται με αυστηρό τρόπο η αρχή της νομιμότητας περιορίζοντας και προσδιορίζοντας επακριβώς τα όρια δράσης της Δημόσιας Διοίκησης.

Προκειμένου να γίνει περισσότερο κατανοητό η λειτουργία της νομιμότητας, σκόπιμο είναι να γίνει μια αντιπαραβολή με το τι ισχύει στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου. Φυσικά και εδώ υπάρχει η έννοια της τήρησης των ισχυόντων κανόνων δικαίου, οι οποίοι ρυθμίζουν όλες τις εκφάνσεις της ζωής των ιδιωτών (κανόνες του Αστικού Δικαίου και του Ποινικού δικαίου), με μια όμως εντελώς διαφορετική θεωρητική θεμελίωση και πρακτική εφαρμογή. Στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου, οι πολίτες μπορούν να πράττουν ότι θέλουν (Αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων, 361 ΑΚ) με τον όρο ότι τούτο δεν απαγορεύεται. Αντίθετα, η διοίκηση οφείλει η μπορεί να ενεργήσει μόνον ότι επιτρέπεται η δεν απαγορεύεται.

Η προφανής αυτή διαφορά οφείλεται σε μια σημαντικότατη διάκριση των αρμοδιοτήτων της διοίκησης. Όταν ο ιδιώτης ενεργεί, ενεργεί προφανώς για την ικανοποίηση ιδίου οφέλους, το οποίο και νόμιμο και επιτρεπτό είναι, αλλά και επιβεβλημένο, στα πλαίσια της ανάπτυξης επιχειρηματικής η επαγγελματικής δράσης, της ελεύθερης έκφρασης της προσωπικότητας και των υπολοίπων συνταγματικά κατοχυρωμένων ελευθεριών. Αντίθετα, η Δημόσια Διοίκηση δεν ενεργεί προς ίδιον όφελος, ούτε ασκεί πρωτογενές δικαίωμα όταν ενεργεί. Ενεργεί προς την ικανοποίηση του Δημόσιου Συμφέροντος το οποίο αποτελεί νομική έννοια, η οποία καθορίζεται από τους κανόνες δικαίου, ασκώντας Δημόσια Εξουσία η οποία πρέπει να περιορίζεται από αυτόν που την παραχωρεί, τον κυρίαρχο λαό. Για τον λόγο αυτό, και επειδή η διαχείριση δημόσιου χρήματος, η τήρηση των αρχών της ισότητας απέναντι στο νόμο, της διαφάνειας, της αντικειμενικής και αμερόληπτης κρίσης, ο κίνδυνος για την κατάχρηση της δημόσιας εξουσίας είναι έννοιες οι οποίες απαιτούν ένα μηχανισμό ασφάλειας, ούτος ώστε να διασφαλίζονται και να μην απειλούνται, ο νόμος, η θέληση δηλαδή του λαού μέσα από τη συνταγματικά κατοχυρωμένη άσκηση και λειτουργία της νομοθετικής λειτουργίας, κατοχυρώνει την ακεραιότητα των εννοιών αυτών».

Επιλογή των ικανών, δική μας υπόθεση

Τα δεδομένα μιλούν από μόνα τους: Αδυναμία εξυπηρέτησης δανειακών υποχρεώσεων. Αδυναμία καταβολής ληξιπρόθεσμων οφειλών σε προμηθευτές και εργολάβους με αποτέλεσμα να υφίστανται κατασχέσεις χρηματικών διαθεσίμων και της περιουσίας από τους πιστωτές της. Αδυναμία καταβολής της μισθοδοσίας και λοιπών ανελαστικών δαπανών, η πιο ακραία μορφή, που περιορίζεται (ευτυχώς) σε ελάχιστους ΟΤΑ. Αδυναμία παροχής ικανοποιητικών υπηρεσιών στους δημότες λόγο οικονομικών δυσχερειών. Αδυναμίες. Αδυναμίες. Αδυναμίες. 

Εξίσου, θα μπορούσαμε να μιλάμε για μια μικρογραφία της ελληνικής οικονομίας (αυτό αντιπροσωπεύει ο κάθε δήμος, αφού) ή και την πλειοψηφία των ελληνικών νοικοκυριών. Οι ομοιότητες είναι παντού. Φαίνεται. Γιατί να το κρύψωμε άλλωστε.

Δυστυχώς, αυτή η (μικρή) εικόνα,  παρουσιάζει την οικονομική κατάσταση πολλών Καλλικρατικών δήμων (και όχι μόνο). Μια πολύ αρνητική (ποιοτικά και ποσοτικά) συνοπτική περιγραφή των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αδυναμίες, πολλές και μεγάλες, απόρροια-και- των διοικητικών δυσκολιών που σαν αποτέλεσμα, έχουν την δημιουργία ενός πολύ κακού (εάν όχι αρρωστημένου) κλίματος μεταξύ των δημοτικών διαμερισμάτων, των τοπικών υπευθύνων φυσικά, και των δημοτών, οδηγώντας κατ΄ επέκταση στην πλήρη απαξίωση των ΟΤΑ και των θεσμών που αντιπροσωπεύει.

Το κακό (εάν όχι αρρωστημένο) κλίμα με λίγη καλή διάθεση μπορεί, εν μέρει, να δικαιολογηθεί εάν αναλογιστή κανείς ότι η μετατροπή των δήμων σε Καλλικρατικούς, είχε δημιουργήσει (σε πολλούς δημότες) απατηλές προσδοκίες, ήταν απότομη, και σε συνδυασμό με την γενικότερη οικονομική κρίση, «άτυχη» χρονικά. Γιατί, τώρα λεφτά δεν υπάρχουν.  Δικαιολογίες(;) Η πραγματική συνένωση των πρώην δήμων και διαμερισμάτων σε πολλές περιπτώσεις, μετά από τρεισήμισι χρόνια δεν έχει ολοκληρωθεί, ακόμα, ενώ η παρατεταμένη άσχημη έως τραγική οικονομική συγκυρία, έφερε μεγάλη απογοήτευση και γκρίνια για τις ελλιπείς (σε όλους τους τομείς) υπηρεσίες προς τους δημότες.

Με τη σειρά μας εμείς, ως καλόπιστοι δημότες-πολίτες κριτές των πάντων, που δεν ενδιαφερθήκαμε (σχεδόν ποτέ) για την ύψιστη δημοκρατική διαδικασία, την εκλογική συμμέτοχη μας στην ανάδειξη ικανών ανθρώπων για την τοπική κοινωνία (να μην αναφέρω τις Βουλευτικές), ώστε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο να μπορούν να επιλύουν τα προβλήματα της καθημερινότητα μας, εμείς, μπορούμε και αποδίδουμε εύκολα ευθύνες. Ναι, γιατί μετά κάπου πρέπει να αποδοθούν οι ευθύνες, και κάποιοι πρέπει να τις αποδώσουν, για αυτά που ποτέ δεν έγιναν, και συνήθως αυτό το κάνουν οι πιο «αδικημένοι», και, και, και, και κάπως έτσι ξεκίνα το «τουρλουμπούκι».

Επειδή το ένα πράγμα φέρνει το άλλο, έτσι, από την πλήρη αδιαφορία των δημοτών-πολιτών φτάσαμε ξαφνικά (από το ένα Άκρο) στο άλλο Άκρο. Δυστυχώς εγώ δεν εκπλήσσομαι, ήταν μια «λογική» συνέπια-συνέχεια μιας γενικότερης πολιτικής συμπεριφοράς, που ήταν ριζωμένη εδώ και (πολύ) καιρό στους «αναθεματισμένους» πολίτες αυτής της «άτυχης» χώρας. Άστοχες, ακατ-ανόητες, απελπιστικά λαθεμένες επιλογές κατ’ επανάληψη και στο τέλος εκδικητικές κινήσεις, χωρίς καμιά απολύτως ουσία και κανένα ίχνος λογικής ήρθαν να συμπληρώσουν το πολιτικό "στραβόλεξο" (ναι καλά διαβάζετε στραβόλεξο).  Δυστυχώς, αυτό το πολιτικό IQ έχει να επιδείξει μέχρι τώρα το εκλογικό μας σώμα  (με τιμωρητικές, μέχρι αηδίας, τάσεις που θυμίζουν σαδομαζοχιστικά αυτομαστιγώματα).  

Και εδώ είναι που σιγά σιγά μπαίνουμε στην άγρια πολιτική (ατμο) σφαίρα.

Ναι, με τα μαστιγώματα. Φόρο-μαστιγώματα, που δεν έχει σταματήσει να δέχεται η κάθε ελληνίδα και έλληνας φορολογούμενος δημότης-πολίτης αυτής της χώρας, τα τελευταία τρία (τουλάχιστον) χρόνια. Απίστευτοι (σε σύλληψη) φόροι και ονοματολογίες με αρκτικόλεξα (για να μη ξέρουμε τι μας γίνετε), έρχονται ασταμάτητα δίχως τελειωμό. Φόροι παντού, στα κινητά, στα ακίνητα, στα πόσιμα, στα βρώσιμα, παντού. Σε αντάλλαγμα, ο πολίτης παίρνει πίσω ένα τεράστιο ανταποδοτικό όφελος,…….. (εδώ συμπληρώνετε εσείς)

Η απελπιστική κοινωνικοοικονομική μας κατάσταση, και αντιμετώπιση της από τους «Άρχοντες των Δαχτυλιδιών», αυτή τη στιγμή υποδεικνύει ένα και μόνο πράγμα, ότι στο άμεσο-προσεχές μέλλον και τις επόμενες εκλογές πρέπει να γίνουν δραστικές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα, να εκλεγούν δηλαδή άτομα (άνδρες και γυναίκες) ικανά να φέρουν εις πέρας το δυσκολότερο μεταρρυθμιστικό έργο όλων των εποχών, τη μείωση (επιτέλους) του κράτους της γραφειοκρατίας και των δαπανών, την επιβολή λιγότερων και μικρότερων φόρων, και την σταδιακή μείωση και εξάλειψη της αναξιοκρατίας και κομματοκρατίας σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας διοίκησης. Μέχρι τότε, δεν θα πρέπει να περιμένουμε καμιά θετική αλλαγή στην λυπηρά δυσάρεστη κατάσταση που επικρατεί ανά την ελληνική επικράτεια, είτε πρόκειται για Τοπική αυτοδιοίκηση, είτε για την Κρατική μηχανή.

Μη περιμένουμε, λοιπόν, τα πράγματα να αλλάξουν από μόνα τους. Χρειαζόμαστε ολική επαναφορά και ανασυγκρότηση, και μπορεί να γίνει  μόνο με τη δική μας βοήθεια και συμμετοχή. Ας μη το αφήσουμε στη τύχη. Ας μη μείνουμε αμέτοχοι, αυτή τη φορά.  Ας μην επιτρέψουμε (κάποιοι) την πελατειακή σχέση να υπερισχύσει. Φτάνει πια. Πρέπει να κάνουμε την επιλογή των ικανών, δική μας υπόθεση.

Διότι, όταν έχουμε την «ατυχία» να εκλέγουμε (ξανά και ξανά) και να διοικούμαστε από ανθρώπους που μας συμπεριφέρονται όχι σαν πολίτες, αλλά σαν πελάτες, τότε το κρίμα είναι στο δικό μας λαιμό.